In Nederland wordt jaarlijks 60 miljoen ton afval geproduceerd. Wat gebeurt er met dit afval? We volgen de keten aan de hand van enkele afvalstromen.  

Eerst inzamelen
Afval wordt in Nederland ingezameld door een gemeentelijke reinigingsdienst of afvalinzamelingbedrijf. In een vuilniswagen kan gemiddeld zo’n 12 ton afval worden opgehaald. Ook zijn er diverse milieustraten waar mensen zelf afval heen kunnen brengen. De inzameling verschilt per gemeente: soms werkt men met bovengrondse of ondergrondse containers, en in andere gemeenten kan de vuilniszak op straat worden gezet. Per jaar wordt er zo’n 9 miljoen ton huishoudelijk afval ingezameld.

Blikrecycling levert herbruikbaar metaal
Blik hoeft niet apart te worden ingeleverd. Lege blikverpakkingen gaan samen met het restafval naar de afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s). Daar worden ze van het restafval gescheiden. 90% van het blik is van staal en wordt gescheiden van het andere afval door magneten en 10% van het blik is van aluminium en wordt gescheiden met wervelstromen. Daarna gaat het materiaal als grondstof naar de hoogovens. Van alle blikverpakkingen die in ons land jaarlijks op de markt worden gebracht (215 kiloton), wordt 84% gerecycled.

Kijk voor meer informatie op de site van de Stichting Kringloop Blik

Elektr(on)ische apparaten recyclen voor nieuwe grondstoffen
Elektr(on)ische huishoudelijke apparaten worden ook wel wit- en bruingoed genoemd. Sinds 1999 betaalt u bij aankoop van veel elektrische apparaten een zogenoemde "verwijderingsbijdrage". De opbrengsten worden gebruikt voor materiaalhergebruik en een milieuverantwoorde verwerking van het restafval. Bij aankoop van een nieuw apparaat kan het oude bij de winkelier worden ingeleverd. Oude apparaten kunnen ook bij een kringloopwinkel of de gemeente worden ingeleverd, bij de milieustraat of het KCA-depot.

In ons land worden jaarlijks miljoenen elektrische en elektronische apparaten afgedankt. Het gaat om ongeveer 600.000 koel- en vriesapparaten, 620.000 wasmachines en wasdrogers (witgoed) en 540.000 televisies. Daarnaast worden elk jaar ongeveer 10 miljoen kleine elektrische apparaten weggedaan.

Kijk voor meer informatie op de site van de Stichting NVMP

Van GFT-afval tot compost en energie

Ongeveer de helft van het huishoudelijk afval bestaat uit groente-, fruit- of tuinafval (GFT). Dit materiaal kan prima dienen als grondstof voor nuttige producten: compost en energie. Daarvoor moet het gescheiden worden ingezameld en verwerkt. GFT-compost is een goede bodemverbeteraar omdat het de doorlaatbaarheid van de grond vergroot en het leven in de bodem activeert. Compost geeft zijn organische voedingstoffen geleidelijk terug aan de planten, waardoor de planten groter en steviger worden. Bijna de helft van de compost wordt afgezet in de land- en tuinbouw, de groensector neemt een deel af en de rest komt veelal in de tuin van de particulier terecht. Bij het vergisten ontstaat naast compost ook biogas. Het vergisten vindt plaats onder zuurstofloze condities, waardoor naast compost ook biogas ontstaat. Met het biogas wordt op duurzame wijze elektriciteit en warmte opgewekt.

Glas kan eindeloos worden hergebruikt

Glas is ideaal verpakkingsmateriaal, het is geurloos, doorzichtig, goed afsluitbaar en stevig. Sinds de jaren zeventig zijn we er aan gewend geraakt deze verpakkingen in de glasbak weg te gooien. Zo’n 80% van het glas vindt zijn weg naar glasbak. En dat is maar goed ook want glas kun je eindeloos hergebruiken zonder verlies van kwaliteit. Tussen de glasbak en de glasfabriek doorloopt het glas een zeer uitgebreid traject bij de glasrecycler. Daar maakt men het gebruikte glas geschikt voor hergebruik. Glas dat goed op kleur is gescheiden, kan beter worden hergebruikt.

Keramiek, porselein en steen maken glas ongeschikt voor hergebruik. Het smelt niet in de oven en zorgt voor kwetsbare plekken in glas. Daarom geldt de regel dat de glasbak er enkel is voor verpakkingsglas. Dat wil zeggen dat ruiten, spiegels, kristal, lampen, tl-buizen en ovenschalen er niet in horen. Ook gekleurde of ondoorzichtige potjes van make-up of medicijnen kunt u beter niet in de glasbak gooien. Al dit soort glas kun je het beste afgeven bij een milieustraat.

Kijk voor meer informatie op  de site van Stichting Glasbak en Stichting Kringloop Glas

Klein chemisch afval vraagt om zorgvuldige verwerking

Verf, tl-buizen, medicijnen, cartridges, etsvloeistoffen, garageafval, accuzuur, laboratoriumafval; al deze dingen horen niet in de vuilnisbak thuis. Ze worden Klein Chemisch Afval (KCA) genoemd. Om te voorkomen dat de schadelijke stoffen zoals kwik, lood, organische oplosmiddelen, dioxines en cadmium die erin zitten verontreiniging veroorzaken, is het verstandig KCA apart in te leveren, bijvoorbeeld bij een milieustraat.

Een deel van het KCA kan worden hergebruikt. Uit sommige Klein Chemische Afvalstoffen kan men grondstoffen terugwinnen voor hergebruik. Denk hierbij aan accu's, elektronica, batterijen, fotochemicaliën, afgewerkte olie en spaarlampen. Alleen de KCA waar we niets meer mee kunnen wordt opgeslagen of verbrand.

Per jaar wordt zo’n 21 miljoen kilo KCA ingezameld.

Kunststof geeft grondstof voor nieuwe kunststofproducten
Er zijn steeds meer mogelijkheden om kunststof verpakkingsafval gescheiden aan te bieden. Schone, gebruikte kunststofverpakkingen laten zich goed recyclen tot een grondstof voor de productie van nieuwe kunststofproducten, plastic verpakkingen maar ook voor bijvoorbeeld fleecekleding, behuizing van gsm’s en laptops, autodashboards, speelgoed en tennisballen. Het is daarvoor noodzakelijk dat de kunststofverpakkingen schoon zijn en gescheiden worden ingezameld. Diverse gemeenten zamelen kunststof flessen en flacons in, vergelijkbaar met de inzameling van glazen flessen. Afhankelijk van de initiatieven van de lokale ondernemers kunnen soms ook andere verpakkingen, zoals bloempotten en –trays, worden ingezameld.

Meer informatie op de site van de Vereniging Milieubeheer Kunststof Verpakkingen en de Stichting Nedvang

Oudpapier komt terug als wc-papier

Nederland loopt vooraan in Europa op het gebied van papier recycling. Oudpapier is veruit de belangrijkste grondstof voor nieuw papier en karton. Van alle vezelgrondstoffen bestaat 75% uit oudpapier en 25% uit verse vezels.

Jaarlijks wordt in Nederland ruim 75% van alle papier en karton afkomstig uit huishoudens, kantoren en industrie hergebruikt. Dit kan nog veel beter, want veel papier wordt nog onnodig bij het restafval gegooid. Ruim 85% van al het papier en karton kan in de oud-papierbak. Het is geschikt om er kringlooppapier of karton van te maken. Verpakkingen van oudpapier en karton worden voor 73% hergebruikt en kranten, folders en tijdschriften 80%.

In iedere gemeente kunt u oud papier apart inleveren. Hoe dit georganiseerd is, verschilt van gemeente tot gemeente. De gemeente kan hierover meer informatie geven.

Kijk voor meer informatie op de site van het Informatiecentrum papier en karton

Kijk voor meer informatie over de inzameling en verwerking van de diverse afvalstromen ook eens op de site van Milieu Centraal en de afvalscheidingswijzer

Verbranden restafval geeft energie

Afval dat niet kan worden hergebruikt maar wel brandbaar is, gaat in Nederland naar één van de elf afvalverbrandingsinstallaties (AVI's) die ons land rijk is. Het afval wordt uit de vuilniswagens gestort in een opslagbunker en vervolgens met een grijper in de trechter van de oven gestort. Via een trechter komt het afval in de oven. Het is hier tussen de 900 °C en 1100 °C. Met enorme rookgasreiniginginstallaties, bijna de helft van de omvang van de hele installatie, worden de rookgassen gezuiverd van schadelijke stoffen voor mens of milieu, zoals dioxine, stikstof of zwavel.

Bij het verbrandingsproces gebeurt er iets bijzonders. Zonder toevoeging van (fossiele) brandstof wordt uit de afvalverbranding energie gewonnen. Met de rookgassen wordt water in de wanden van de ovens verhit tot stoom. Een deel van de stoom gaat via turbines en generatoren en wordt zo omgezet in elektriciteit dat wordt afgegeven aan het elektriciteitsnet. Een ander deel van de warmte wordt via het stadsverwarmingsnet afgegeven aan huizen en tuinbouwkassen.

Maar ook de verbrandingsresten kunnen goed worden gebruikt. Zo wordt het bodemas toegepast als funderingsmateriaal in de wegenbouw, de vliegas wordt verwerkt in asfalt en het schroot uit de verbrandingsresten vindt zijn weg naar de metaalindustrie. Zo’n 85% van de verbrandingsresten van huishoudelijke afval vindt een nuttige toepassing.


Storten op verantwoorde en duurzame wijze

Het afval dat niet kan worden hergebruikt of verbrand, wordt in Nederland op milieuverantwoorde wijze gestort. In Nederland beschikken we naast stortplaatsen waar o.a. bouw- en sloopafval terecht komt ook over stortplaatsen voor de zwaarste categorieën afval, zogenaamd C2- en C3-afval. Dit afval zit vaak vol allerlei niet-brandbare en niet-herbruikbare anorganische reststoffen zoals zware metalen.

Alle stortplaatsen moeten uitgebreide milieuvoorzieningen treffen. Om verontreiniging naar bodem, water en lucht te voorkomen, worden op de stortplaats boven- en onderafdichtingen aangebracht. Bovendien wordt het percolaat - dit is water dat uit het stortafval komt - opgevangen en gezuiverd. Het stortgas dat ontstaat tijdens de afbraak van organisch materiaal, wordt onttrokken en gebruikt voor het opwekken van elektriciteit of opgewerkt tot aardgaskwaliteit.

Als de stortplaats eenmaal helemaal gevuld is, wordt hij afgedicht en krijgt de stortplaats een nieuwe functie. Zo kan er bijvoorbeeld een recreatie- of natuurgebied op worden aangelegd.

Er zijn initiatieven om het afval duurzaam te storten, dat wil zeggen dat het afval binnen één generatie na het storten ervan geen risico voor mens en milieu meer vormt. Meer informatie hierover op de site van de Stichting Duurzaam Storten.

Rioleringsbeheer en vegen

Naast al dat zichtbare afval, gebeurt er ook het één en ander onder de grond zonder dat we het in de gaten hebben.

Onder en rond alle huizen en gebouwen ligt een gigantisch netwerk van riolen en kolken. Vierentwintig uur per dag loopt hier het afvalwater van onze samenleving doorheen, op weg naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Deze riolen en kolken vragen om onderhoud. Zwaardere materialen zoals zand, slib en organisch materiaal zakt naar de bodem terwijl het water verder stroomt. Omdat een teveel van dit soort afzettingen het functioneren van het riool beïnvloedt, wordt het regelmatig verwijderd.

Gemeentelijke reinigingsdiensten en gespecialiseerde particuliere bedrijven houden onze riolen en kolken schoon. De afzetting die zij uit de rioolbuizen en uit de kolken halen, wordt riool- en kolkenslib genoemd. Slib kan daarnaast vrijkomen bij rioolwaterzuiveringsinstallaties.

Slib is heel goed te reinigen met de normale grondreinigingstechnieken. Hierbij wordt het zand zoveel mogelijk teruggewonnen, zodat het weer kan worden hergebruikt als bouwstof. Het resterende slib bevat nagenoeg alle verontreinigingen: veelal verbindingen van zware metalen zoals lood, zink cadmium en dergelijke, het wordt gecontroleerd gestort of verbrand.

Een andere activiteit van de gemeentelijke reinigingsdiensten en de gespecialiseerde particuliere bedrijven is machinaal vegen van straten, fabrieksterreinen en parkeerplaatsen. Ook de fractie die hierbij wordt ingezameld is vaak verontreinigd. Het ondergaat daarom vergelijkbare reinigingsprocedés als slib. Het terugwinnen van schoon zand, geschikt voor hergebruik, staat hierbij voorop.

Voor meer informatie kijk op de site van de Vereniging Afvalbedrijven over rioleringsbeheer of de site van de Stichting RIONED.